Kenbu nedir? Kılıç dansı ve samuray şiiri

Bir dövüş değil, bir dans

Kenbu, kılıç dansı anlamına gelir ve bilinmesi gereken ilk şey bunun bir tiyatro olduğudur. Bir icracı katana çeker, keser ve kınına sokar; ancak kimse kimseyle dövüşmez ve hiçbir şey puanlanmaz ya da kazanılmaz. Hareketler, bir salonun arka sırasından bile net ve güçlü görünecek şekilde seçilir. Uygulayıcıları bunu, savaş eğitiminden doğmuş bir sahne sanatı olarak tanımlar; bu, bir savaş sanatından farklı bir şeydir. Kılıç zihninizde bir silah olarak değil, bir karakter olarak kalır ve şiir size bunun hangi karakter olduğunu söyler. Tiyatroya göre ilk icracılar, şogunluğun son yılları olan Bakumatsu döneminin siyasi figürleriydi ve kenbuyu meditasyon, moral ve kararlılıklarını ifade etmek için kullanıyorlardı.

Kılıç, yelpaze ve şiir

Daha geniş aileye kenshibu denir; kabaca kılıç ve şiir dansı. Kenbu, kılıç kullanan koldur. Senbu olarak da adlandırılan shibu, genellikle daha az savaşçı şiirlerin eşlik ettiği yelpaze dansıdır. Bazı kenbu eserleri de yelpaze kullanır ve ginkenshibu adı verilen klasik temel stil yalnızca üç şeye ihtiyaç duyar: bir okuyucunun sesi, bir kılıç ve bir yelpaze. Müzikten aydınlatmaya kadar geri kalan her şey sonradan eklenmiştir. Bu sadelik, bir gösterinin hiç dekor olmadan küçük bir odada işleyebilmesinin nedenidir. Kılıç dansları Nara ve Heian dönemlerine kadar uzanır, ancak kenshibunun modern formu Meiji döneminin ilk yılı olan 1868'den sonraki bir gelişme olarak kabul edilir.

• Kenbu: kılıç dansı
• Shibu veya senbu: yelpaze dansı
• Ginkenshibu: klasik form, ses, kılıç ve yelpaze

Önce şiir gelir

Kenbuda okunan şiire shigin, okuma eylemine ise ginei denir. Okuyucu, yani ginshi, sahnenin yanında durur; dansçı, yani maishi ise merkezde performans sergiler. Dansçı bir işaret verir, okuma başlar ve hareket, dizenin anlamını takip eder. En yaygın olanı Çin şiirleridir, özellikle kısa dört dizeli formlar; ancak Japon waka ve haikuları da kullanılır. Okuyucunun sesi tüm eserin temposunu belirler ve kılıç ona yanıt verir. Günümüzün ana akım stili genellikle koto veya shakuhachi ekler; uvertür, şarkı ve kapanış sırasıyla ilerler ve dansçı uvertürde sahneye girer; savaş sonrasında kayıtlı orkestra müziği yaygınlaşmıştır.

Sonraki: Shigin: kenbu'nun ardındaki ezgili şiir

Bir parça nasıl kurgulanır

Tipik bir gösteri yaklaşık üç ila beş dakika sürer ve genellikle sahne düzeni ya da aksesuar gerektirmez. Koreograflar yerleşik kalıpları birleştirir, bir icracı da yeni bir kalıp icat edebilir. Kalıplar üç grupta toplanır: dövüşler için kılıç hareketleri, karakter ve duygu ifadeleri ve bir nesnenin başka bir nesnenin yerini alması sanatı olan mitate. Ayak işi, suriashi denilen alçak, sürükleyen bir adımdır ve güçlü bir ayak vuruşu — o kadar serttir ki yüksek bir ses çıkarır — gücü ifade eder. Daha fazla kalıp bilmek herhangi bir parçayı okumayı kolaylaştırır. Sahnede yer değiştirmeye yürümek değil, hakobu denir ve bunun sert, alçak bir dövüş versiyonu ile daha dik, dansa benzeyen bir versiyonu vardır.

• Bir kılıç baston, yay ya da tüfek yerine geçebilir
• Bir yelpaze yağmur, rüzgâr, dalga, kapı ya da miğfer yerine geçebilir
• Bir ayak vuruşu gücü bildirir

Formlar nereden geliyor

Bu kalıplara kata denir ve tiyatro bunları, komutanların savaş alanında gösterişli zırhlar ve cesur gösterilerle güçlerini sergilediği Sengoku dönemine kadar izler. Bu cesaret gösterileri kenbu'nun formlarının temelini oluşturdu. Samuray hükümetleri, 12. yüzyılda Kamakura şogunluğuyla başlayarak Japonya'yı yaklaşık yedi yüzyıl boyunca yönetti. Samuray kelimesinin kendisi de hizmet etmek anlamına gelen bir fiilden gelir ve en eski samuraylar aristokratları korurdu. Bu sanat, o uzun tarihten daha gençtir, ancak sözcük dağarcığını tümünden ödünç alır. Samuraylar katana'yı keskin kenarı yukarı bakacak şekilde kuşağa sokarak taşırdı, böylece tek bir hareketle hem çekip hem vurabilirlerdi; daha eski tachi ise kemerden keskin kenarı aşağı sarkardı. Bazı kenbu koreografileri hâlâ o daha eski kılıcı vurgular.

Repertuvardan bir parça

Tanınmış bir parça, şiirini 1780'den 1832'ye kadar yaşayan ve Kyoto'da ölen samuray kökenli bilgin Rai San'yō'dan alır. Dizeleri, Sengoku döneminde savaş ağaları Uesugi Kenshin ile Takeda Shingen arasındaki rekabeti Uesugi'nin bakış açısından anlatır. 1553 ile 1564 arasında Kawanakajima ovasında yapılan savaşlar halk arasında bu adla bilinir ve 1561 çatışmasının en bilinen anlatımında Shingen, Kenshin'in darbesini işaret yelpazesiyle savuşturur. Şairi ve hikâyeyi bilmek koreografiyi anlamaya yardımcı olur, bu yüzden tiyatro izlemeden önce bir şiir hakkında okumanızı önerir.

Nasıl bir sahne sanatı hâline geldi

1853'te Commodore Perry'nin gemileri geldikten sonra, samuraylar Japonya'nın geleceğini tartıştı ve bazıları düşüncelerini Çin tarzı şiirlere döktü; kılıç ve yelpazeyle dans ederken bu şiirleri okudular. Sonra eski düzen çöktü. 1867'de siyasi iktidar Kyoto'daki Nijō Kalesi'nde imparatora geri verildi; tiyatronun makalesi bunu samuray çağının sonu olarak işaretler. 1870'te halkın kılıç taşıması yasaklandı ve 1876 tarihli bir ferman neredeyse herkesin kamusal alanda kılıç taşımasını yasakladı. Usta kılıç ustaları 1870'lerin başında eskrim gösterileri sahnelemeye başladı ve kenbu Japonya genelinde yayıldı. Tiyatronun tarih makalesi, kenbu'yu 1890'da kurulan bir Tokyo okulundan gelen geleneksel bir sahne sanatı olarak tarihlendiriyor.

Kılıçlar, yasaklar ve yelpazeler

Kenbu ikinci bir yasağı da atlatmak zorunda kaldı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Japonya'da kılıç sahibi olmak yaklaşık yedi yıl boyunca yasaklandı ve kenbu okulları yelpazeye geçti. Kılıçlar yeniden yasal hale geldiğinde yelpaze versiyonu kaldı ve shibu zamanla kenbu'dan farklı bir üsluba dönüştü. Bugün Japonya'da yüzden fazla kenbu okulu var ve Kyoto tiyatrosu eğitmenlerinin bunlardan birinden diploma sahibi olduğunu söylüyor. Tiyatro 2014'te böyle bir okulun halefi tarafından kuruldu, yani dansçıların arkasındaki soy bağı canlı bir gelenek. Modern kenshibu'nun kökeni ise 1872'de kurulan bir turneli eskrim şirketine dayanıyor, ancak sonraki birçok okulun başka kökenleri var.

Dansçılar ne giyer

Kenbu, kimono ve hakama ile icra edilir ve tiyatro kimonosunu armalı olarak tanımlar. İsteğe bağlı aksesuarlar arasında bir alın bandı, kol bağları ve hakama bağlarının üzerine beyaz bir kuşak bulunur; dansçılar ayrı parmaklı çorap olan tabi giyer. Kostüm kılıcı ve yelpazeyi açıkta tutar, hareketi görünür kılar ve performansı andırdığı samuray kıyafetine bağlar. Hakama Japonya'ya altıncı yüzyıl civarında geldi ve kendo ile iaido'da da giyilir; bu yüzden bir kılıcın yanında evinde gibi görünür. Kenbu kostümü rehberi her parçayı ve bir hakamanın neden bu şekilde yapıldığını anlatır.

Sonraki: Kenbu kostümü: kimono, hakama, kılıç ve yelpaze

Gösteride nelere dikkat etmeli

Kyoto performansı, İngilizce bir girişle birlikte hem geleneksel hem de yeni tarz kenbu ile yelpaze tekniğini gösterir. Kılıç kadar okuyucunun sesine de dikkat edin: tempoyu şiir belirler. Yelpazenin bir savuruşunun dalga ya da kapı olduğu mitate'yi arayın. Süzülen yürüyüşe ve ani yere vuruşa dikkat edin. Parçalar kısadır; bir şiir takip edemeyeceğiniz kadar hızlı geçerse aynı hikâyeyi taşıyan yelpazeye ve ayaklara bakın. Ardından kısa derste bir kesişi temiz durdurmanın ne kadar zor olduğunu fark edin. Dansçıların size gösterdiği şey, hızdan çok bu kontroldür.

Sonraki: Kyoto'da samuray kenbu: seçim ve rezervasyon

Bu kimler için değil

Kenbu, bir düello ya da hızlı tempolu bir aksiyon gösterisi bekleyenler için değildir. Parçalar kısadır, şiirler Japoncadır ve etki hareketsizlik ile kontrole bağlıdır. Kılıç dövüşü istiyorsanız bunun yerine bir kendo dersine bakın. Ritimli bir gösteri istiyorsanız Kawaramachi yakınındaki taiko davul gösterisi hayalinizdeki şeye daha yakındır. Gördüklerinizi filme almanız gerekiyorsa bu gösteri performans sırasında fotoğraf çekmeye izin vermez.