Τι είναι το kenbu; Χορός με ξίφος και ποίηση σαμουράι

Χορός, όχι μάχη

Το kenbu σημαίνει χορός του σπαθιού, και το πρώτο που πρέπει να γνωρίζετε είναι ότι πρόκειται για θέατρο. Ο ερμηνευτής τραβά, κόβει και ξαναβάζει στη θήκη ένα katana, αλλά κανείς δεν πολεμά κανέναν, και τίποτα δεν βαθμολογείται ούτε κερδίζεται. Οι κινήσεις επιλέγονται ώστε να φαίνονται καθαρές και δυναμικές ακόμη και από την πίσω άκρη της αίθουσας. Οι ίδιοι οι ασκούντες το περιγράφουν ως σκηνική τέχνη που γεννήθηκε από πολεμική εκπαίδευση, κάτι διαφορετικό από μια πολεμική τέχνη. Το σπαθί μένει στο μυαλό σας ως χαρακτήρας, όχι ως όπλο, και το ποίημα σας λέει ποιος χαρακτήρας είναι. Το θέατρο λέει ότι οι πρώτοι ερμηνευτές ήταν πολιτικές προσωπικότητες της περιόδου Bakumatsu, των τελευταίων χρόνων του σογκουνάτου, που χρησιμοποιούσαν το kenbu για διαλογισμό, για ηθικό σθένος και για να εκφράσουν την αποφασιστικότητά τους.

Σπαθί, βεντάλια και ποίημα

Η ευρύτερη οικογένεια ονομάζεται kenshibu, περίπου χορός του σπαθιού και της ποίησης. Το kenbu είναι ο κλάδος που χρησιμοποιεί σπαθί. Το shibu, γνωστό και ως senbu, είναι ο χορός της βεντάλιας, με ποίηση γενικά λιγότερο πολεμική. Ορισμένα κομμάτια kenbu χρησιμοποιούν επίσης βεντάλια, και το κλασικό βασικό ύφος, που ονομάζεται ginkenshibu, χρειάζεται μόνο τρία πράγματα: τη φωνή του απαγγελιοδότη, ένα σπαθί και μια βεντάλια. Όλα τα υπόλοιπα, από τη μουσική έως τον φωτισμό, είναι μεταγενέστερες προσθήκες. Αυτή η απλότητα είναι ο λόγος που μια παράσταση μπορεί να λειτουργήσει σε μια μικρή αίθουσα χωρίς καν σκηνικά. Οι χοροί του σπαθιού ανάγονται στις περιόδους Nara και Heian, αλλά η σύγχρονη μορφή του kenshibu θεωρείται εξέλιξη μετά το 1868, το πρώτο έτος της εποχής Meiji.

• Kenbu: χορός του σπαθιού
• Shibu ή senbu: χορός της βεντάλιας
• Ginkenshibu: η κλασική μορφή, φωνή, σπαθί και βεντάλια

Το ποίημα έρχεται πρώτο

Το ποίημα που απαγγέλλεται στο kenbu ονομάζεται shigin, και η ίδια η απαγγελία είναι ginei. Ο απαγγελιοδότης, ο ginshi, στέκεται στο πλάι της σκηνής, και ο χορευτής, ο maishi, ερμηνεύει στο κέντρο. Ο χορευτής φωνάζει ένα σύνθημα, η απαγγελία αρχίζει, και η κίνηση ακολουθεί το νόημα των στίχων. Τα κινεζικά ποιήματα είναι τα πιο συνηθισμένα, ειδικά οι σύντομες τετράστιχες μορφές, αν και χρησιμοποιούνται επίσης ιαπωνικά waka και haiku. Η φωνή του απαγγελιοδότη καθορίζει τον ρυθμό ολόκληρου του κομματιού, και το σπαθί απαντά. Το σημερινό κυρίαρχο ύφος συχνά προσθέτει koto ή shakuhachi, με τη σειρά εισαγωγή, τραγούδι και επίλογο, με τον χορευτή να εισέρχεται στην εισαγωγή, ενώ η ηχογραφημένη ορχηστρική μουσική έγινε κοινή μετά τον πόλεμο.

Διαβάστε στη συνέχεια: Shigin: η απαγγελόμενη ποίηση πίσω από το kenbu

Πώς χτίζεται ένα κομμάτι

Ένα τυπικό πρόγραμμα διαρκεί περίπου τρία έως πέντε λεπτά και συνήθως δεν χρειάζεται σκηνικά ή αντικείμενα. Οι χορογράφοι συνδυάζουν καθιερωμένα μοτίβα, και ένας ερμηνευτής μπορεί να επινοήσει ένα νέο. Τα μοτίβα χωρίζονται σε τρεις ομάδες: κινήσεις με σπαθί για μάχες, εκφράσεις χαρακτήρα και συναισθήματος, και mitate, η τέχνη να παριστάνει ένα αντικείμενο κάτι άλλο. Η κίνηση των ποδιών είναι ένα χαμηλό, συρόμενο βήμα που λέγεται suriashi, και ένα δυνατό χτύπημα του ποδιού, τόσο δυνατό που προκαλεί θόρυβο, εκφράζει δύναμη. Η γνώση περισσότερων μοτίβων κάνει οποιοδήποτε κομμάτι πιο ευανάγνωστο. Η μετακίνηση στη σκηνή λέγεται hakobu, όχι περπάτημα, και έρχεται σε μια σταθερή, χαμηλή πολεμική εκδοχή και σε μια πιο όρθια, χορευτική.

• Ένα σπαθί μπορεί να παριστάνει ένα μπαστούνι, ένα τόξο ή ένα όπλο
• Μια βεντάλια μπορεί να παριστάνει βροχή, άνεμο, κύμα, πόρτα ή κράνος
• Ένα χτύπημα του ποδιού σηματοδοτεί δύναμη

Από πού προέρχονται οι φόρμες

Τα μοτίβα λέγονται kata, και το θέατρο τα ανάγει στην περίοδο Sengoku, όταν οι διοικητές επιδείκνυαν τη δύναμή τους με περίτεχνη πανοπλία και τολμηρές εμφανίσεις στο πεδίο της μάχης. Αυτές οι επιδείξεις ανδρείας έγιναν η βάση για τις φόρμες του kenbu. Οι κυβερνήσεις των samurai κυβέρνησαν την Ιαπωνία για περίπου επτά αιώνες, ξεκινώντας με το shogunate Kamakura τον 12ο αιώνα. Η ίδια η λέξη samurai προέρχεται από ένα ρήμα που σημαίνει υπηρετώ, και οι πρώτοι samurai φρουρούσαν αριστοκράτες. Η τέχνη είναι νεότερη από αυτή τη μακρά ιστορία, αλλά το λεξιλόγιό της δανείζεται από όλη αυτή. Οι samurai φορούσαν το katana με την κόψη προς τα πάνω, περασμένο μέσα από τη ζώνη, ώστε μια μόνο κίνηση να μπορεί να το τραβήξει και να χτυπήσει, ενώ το παλαιότερο tachi κρεμόταν από τη ζώνη με την κόψη προς τα κάτω. Κάποια χορογραφία του kenbu εξακολουθεί να δίνει έμφαση σε εκείνο το παλαιότερο σπαθί.

Ένα κομμάτι από το ρεπερτόριο

Ένα γνωστό κομμάτι αντλεί το ποίημά του από τον Rai San'yō, έναν λόγιο γεννημένο σε οικογένεια samurai που έζησε από το 1780 έως το 1832 και πέθανε στο Κιότο. Οι στίχοι του περιγράφουν την αντιπαλότητα μεταξύ των πολέμαρχων Uesugi Kenshin και Takeda Shingen στην εποχή Sengoku, όπως αφηγείται από την οπτική του Uesugi. Οι μάχες, που διεξήχθησαν μεταξύ 1553 και 1564 στην πεδιάδα Kawanakajima, είναι ευρέως γνωστές με αυτό το όνομα, και στη γνωστότερη αφήγηση της σύγκρουσης του 1561 ο Shingen αποκρούει το χτύπημα του Kenshin με τη βεντάλια σηματοδότησής του. Η γνώση του ποιητή και της ιστορίας βοηθά στην κατανόηση της χορογραφίας, γι' αυτό το θέατρο προτείνει να διαβάσετε για ένα ποίημα πριν το παρακολουθήσετε.

Πώς έγινε σκηνική τέχνη

Αφού τα πλοία του Commodore Perry έφτασαν το 1853, οι σαμουράι συζήτησαν για το μέλλον της Ιαπωνίας και κάποιοι αποτύπωσαν τις σκέψεις τους σε ποιήματα κινεζικού ύφους, απαγγέλλοντάς τα ενώ χόρευαν με σπαθί και βεντάλια. Έπειτα η παλιά τάξη κατέρρευσε. Το 1867 η πολιτική εξουσία επιστράφηκε στον αυτοκράτορα στο Κάστρο Nijō στο Κιότο, γεγονός που το δοκίμιο του θεάτρου σηματοδοτεί ως το τέλος της εποχής των σαμουράι. Οι κοινοί θνητοί δεν επιτρεπόταν να φορούν σπαθιά το 1870, και ένα διάταγμα του 1876 απαγόρευσε τη δημόσια μεταφορά τους για σχεδόν όλους. Οι μαστόροι ξιφομάχοι άρχισαν να ανεβάζουν παραστάσεις ξιφασκίας στις αρχές της δεκαετίας του 1870, και το kenbu εξαπλώθηκε σε όλη την Ιαπωνία. Το ιστορικό δοκίμιο του θεάτρου χρονολογεί το kenbu ως παραδοσιακή τέχνη του θεάματος από μια σχολή του Τόκιο που ιδρύθηκε το 1890.

Σπαθιά, απαγορεύσεις και βεντάλιες

Το kenbu έπρεπε να επιβιώσει από μια δεύτερη απαγόρευση. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η κατοχή σπαθιών απαγορεύτηκε στην Ιαπωνία για περίπου επτά χρόνια, και οι σχολές kenbu στράφηκαν στις βεντάλιες. Όταν τα σπαθιά έγιναν ξανά νόμιμα, η εκδοχή με τη βεντάλια παρέμεινε, και το shibu εξελίχθηκε αργότερα σε ένα ύφος ξεχωριστό από το kenbu. Σήμερα υπάρχουν περισσότερες από εκατό σχολές kenbu στην Ιαπωνία, και το θέατρο του Κιότο αναφέρει ότι οι εκπαιδευτές του κατέχουν διπλώματα από μία από αυτές. Ιδρύθηκε το 2014 από τον διάδοχο μιας τέτοιας σχολής, οπότε η καταγωγή πίσω από τους χορευτές είναι ζωντανή. Το σύγχρονο kenshibu ανάγεται σε μια περιοδεύουσα εταιρεία ξιφασκίας που ιδρύθηκε το 1872, αν και πολλές μεταγενέστερες σχολές έχουν άλλες ρίζες.

Τι φορούν οι χορευτές

Το kenbu εκτελείται με κιμονό και hakama, και το θέατρο περιγράφει το κιμονό του ως εφοδιασμένο με οικόσημο. Προαιρετικά πρόσθετα περιλαμβάνουν κορδέλα κεφαλής, δεσίματα μανικιών και μια λευκή ζώνη πάνω από τα δεσίματα του hakama, ενώ οι χορευτές φορούν tabi, τις κάλτσες με χωριστό δάχτυλο. Η ενδυμασία κρατά το σπαθί και τη βεντάλια ελεύθερα και την κίνηση ορατή, και συνδέει την παράσταση με την ενδυμασία των σαμουράι που ανακαλεί. Το hakama έφτασε στην Ιαπωνία γύρω στον έκτο αιώνα και φοριέται επίσης στο kendo και το iaido, γι' αυτό και δείχνει φυσικό δίπλα σε ένα σπαθί. Ο οδηγός για την ενδυμασία του kenbu εξετάζει κάθε κομμάτι, και γιατί το hakama είναι κατασκευασμένο όπως είναι.

Διαβάστε στη συνέχεια: Κοστούμι κένμπου: κιμονό, χακάμα, σπαθί και βεντάλια

Τι να προσέξετε στην παράσταση

Η παράσταση στο Κιότο δείχνει τόσο παραδοσιακό όσο και νέου ύφους kenbu, καθώς και τεχνική με τη βεντάλια, με αγγλική εισαγωγή. Προσέξτε τη φωνή του απαγγελέα όσο και το σπαθί: το ποίημα καθορίζει τον ρυθμό. Αναζητήστε το mitate, όπου ένα κύμα της βεντάλιας είναι ένα κύμα της θάλασσας ή μια πόρτα. Παρατηρήστε το συρόμενο βήμα και το ξαφνικό χτύπημα του ποδιού. Τα κομμάτια είναι σύντομα, οπότε αν ένα ποίημα περάσει πολύ γρήγορα για να το παρακολουθήσετε, προσέξτε τη βεντάλια και τα πόδια, που μεταφέρουν την ίδια ιστορία. Έπειτα, στο σύντομο μάθημα, προσέξτε πόσο δύσκολο είναι να σταματήσετε μια τομή καθαρά. Αυτός ο έλεγχος, περισσότερο από την ταχύτητα, είναι αυτό που σας δείχνουν οι χορευτές.

Διαβάστε στη συνέχεια: Samurai kenbu στο Κιότο: επιλογή και κράτηση

Για ποιους δεν είναι

Το kenbu δεν είναι για όποιον ελπίζει σε μονομαχία ή παράσταση δράσης με γρήγορο ρυθμό. Τα κομμάτια είναι σύντομα, τα ποιήματα είναι στα ιαπωνικά, και το αποτέλεσμα εξαρτάται από την ακινησία και τον έλεγχο. Αν θέλετε ξιφομαχία, κοιτάξτε καλύτερα ένα μάθημα kendo. Αν επιθυμείτε θέαμα με ρυθμό, η παράσταση τυμπάνων taiko κοντά στο Kawaramachi είναι πιο κοντά σε αυτό που φαντάζεστε. Και αν χρειάζεται να filmάρετε αυτό που βλέπετε, αυτή η παράσταση δεν επιτρέπει φωτογραφία κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης.