Shigin: recytowana poezja stojąca za kenbu

Czym jest shigin

Shigin to japońska sztuka recytowania poezji: wiersz nazywa się shi, a recytacja gin. Może być wykonywana przez jedną osobę lub w grupie, głośno publicznie, cicho wśród przyjaciół albo w zaciszu prywatnym. Wykorzystuje się zarówno wiersze japońskie, jak i chińskie, a utwory chińskie odczytuje się na głos po japońsku. W kenbu shigin nie jest muzyką tła. To druga połowa przedstawienia, a ruchy tancerza podążają za nim wers po wersie.

Skąd się wywodzi

Uważa się, że shigin narodził się w Chinach na początku pierwszego tysiąclecia naszej ery i mógł dotrzeć do Japonii około V wieku. Wiersze najprawdopodobniej recytowano najpierw po chińsku, a później nadano im japońskie czytania. Od tego czasu powstawały nowe gin, lecz standardowy układ pozostał ten sam, więc dzisiejsza recytacja zbudowana jest niemal tak samo jak ta sprzed wieków. Ta długa ciągłość jest częścią tego, co zapożycza spektakl kenbu, gdy taniec z mieczem łączy z wersem recytowanym na głos.

Skąd pochodzą wersy

Większość wierszy kenbu to klasyczne poematy chińskie zwane kanshi, zazwyczaj krótkie. Najczęstsza forma ma cztery wersy po siedem znaków każdy, zwana shichigon-zekku, istnieje też wersja pięcioznakowa. Pojawiają się również formy japońskie, takie jak waka i haiku. Teatr Samurai Kenbu podaje, że wiele wierszy wykorzystywanych w kenbu napisali samurajowie, dlatego tak wiele wersów dotyczy bitwy, obowiązku i miecza. Zrozumienie autora wiersza, jego treści i tła historycznego jest zalecane dla pełnego docenienia choreografii — dlatego teatr sugeruje, by wcześniej poprosić o program.

Jak się recytuje

Praktykujący często ćwiczą na matach tatami, klęcząc, i wydobywają głos z brzucha, nie z klatki piersiowej. Zapisane gin zawierają wskazówki dotyczące tonu, miejsc oddechu i kolejności słów. Typowe gin trwa około półtorej minuty i obejmuje cztery oddechy, a recytator zazwyczaj stoi i występuje z pamięci. Głosowi może towarzyszyć koto lub shakuhachi. W kenbu recytator stoi z boku sceny, podczas gdy tancerz występuje na środku, a dzisiejszy główny nurt dodaje na wierzch muzykę. Wśród pozostałych instrumentów są dzwonki i gong.

Recytator i tancerz

Kenbu używa dwóch japońskich określeń na tę parę: ginshi recytuje, a maishi tańczy. Kolejność ma znaczenie. Tancerz wydaje okrzyk jako sygnał i recytator zaczyna. Od tego momentu miecz i wachlarz interpretują to, co mówi głos. Występ może być bardzo krótki — zaledwie dwie i pół minuty — a typowy program trwa około trzech do pięciu minut. Oznacza to, że każdy utwór to zwarta opowieść, której scenariuszem jest wiersz, a spektakl łączy kilka takich opowieści w całość.

Dwa wiersze warte poznania

Eseje teatru opisują dwa z nich. Wiersz Rai San'yō o watażkach Uesugi Kenshinie i Takedzie Shingenie, popularnie zwany Kawanakajima, opowiedziany jest z perspektywy Uesugiego. Rai żył w latach 1780–1832 i zmarł w Kioto. Drugi to Tsurugitachi, utwór oparty na wierszu Ōtomo no Yakamochi, który żył w latach 718–785 i pojawia się w Manyōshū, najstarszym zachowanym zbiorze poezji japońskiej. Napisał go jako naukę dla swoich potomków, jak się zachowywać, by nie splamić rodowego imienia.

Na co zwrócić uwagę słuchając

Nie będziesz śledzić słów po japońsku, ale możesz śledzić kształt. Głos wznosi się i opada w ustalonych wzorcach, a oddechy wyznaczają koniec wersu. Angielska narracja przybliża historię stojącą za każdym pokazem, a opowieść poematu nadaje ruchowi znaczenie. Słuchaj, jak głos i miecz poruszają się razem, bo to współgranie jest sednem całego zamysłu.

Sztuka niszowa

Shigin określany jest jako sztuka niszowa, kultywowana głównie przez starszych praktyków, a kenbu to jedno z miejsc, gdzie wciąż można go zobaczyć na scenie. To między innymi dlatego warto go usłyszeć na żywo. Teatr w Kioto powstał w 2014 roku i określa swój cel jako zwiększanie obecności kenbu. Jeśli dźwięk recytowanej poezji jest dla ciebie nowością, potraktuj go jak nieznaną muzykę: najpierw pozwól mu po prostu na siebie płynąć, a praca mieczem stanie się później bardziej zrozumiała. Jeśli chciałbyś poznać historię przed wizytą, przewodnik po tej formie sztuki opowiada historię Kawanakajimy bardziej szczegółowo.

Czytaj dalej: Czym jest kenbu? Taniec z mieczem i poezja samurajów