Shigin: de gereciteerde poëzie achter kenbu

Wat shigin is

Shigin is een Japanse kunst van het zingen van poëzie: het gedicht heet shi, het zingen gin. Het kan door één persoon of door een groep worden uitgevoerd, luid in het openbaar, zacht onder vrienden of in beslotenheid. Zowel Japanse als Chinese gedichten worden gebruikt, en de Chinese werken worden in het Japans voorgelezen. In kenbu is shigin geen achtergrondmuziek. Het is de andere helft van de voorstelling, en de bewegingen van de danser volgen het regel voor regel.

Waar het vandaan komt

Men denkt dat shigin in het begin van het eerste millennium na Christus in China is ontstaan en dat het rond de vijfde eeuw Japan heeft bereikt. Gedichten werden waarschijnlijk eerst in het Chinees gezongen en kregen later een Japanse lezing. Sindsdien zijn er nieuwe gin geschreven, maar de standaardopbouw is hetzelfde gebleven, zodat een gezang van vandaag veel lijkt op dat van eeuwen geleden. Die lange continuïteit is een deel van wat een kenbu-voorstelling leent wanneer zij een zwaarddans op een luid gezongen vers zet.

Waar de verzen vandaan komen

De meeste kenbu-gedichten zijn klassieke Chinese gedichten die kanshi worden genoemd, meestal kort. De meest voorkomende vorm heeft vier regels van elk zeven tekens, shichigon-zekku genaamd, en er bestaat ook een versie met vijf tekens. Japanse vormen zoals waka en haiku komen eveneens voor. Het Samurai Kenbu Theater zegt dat veel van de in kenbu gebruikte gedichten door samoerai zijn geschreven, waardoor vele verzen over strijd, plicht en het zwaard gaan. Het wordt aanbevolen om de auteur, de inhoud en de historische achtergrond van een gedicht te begrijpen om de choreografie te waarderen, en daarom raadt het theater aan om vooraf om het programma te vragen.

Hoe het wordt gezongen

Beoefenaars trainen vaak op tatami-matten, knielend, en ze projecteren de stem vanuit de buik, niet vanuit de borst. Geschreven gin bevatten aanwijzingen voor toon, adempunten en woordorde. Een typische gin duurt ongeveer anderhalve minuut en vergt vier ademhalingen, en de reciteerder staat gewoonlijk en voert uit het hoofd uit. Een koto of shakuhachi kan de stem begeleiden. In kenbu staat de reciteerder aan de zijkant van het podium terwijl de danser in het midden werkt, en de hedendaagse mainstreamstijl voegt muziek toe bovenop. Bellen en een gong behoren tot de andere gebruikte instrumenten.

Reciteerder en danser

Kenbu gebruikt twee Japanse termen voor het paar: de ginshi reciteert en de maishi danst. De volgorde is belangrijk. De danser geeft een schreeuw als signaal, en de reciteerder begint. Van daaruit interpreteren het zwaard en de waaier wat de stem zegt. Een voorstelling kan heel kort zijn, slechts tweeënhalf minuut, en een typisch programma duurt ongeveer drie tot vijf minuten. Dat betekent dat elk stuk een compact verhaal is, met het gedicht als script, en een show rijgt er verschillende aan elkaar.

Twee gedichten die het kennen waard zijn

De essays van het theater beschrijven er twee. Het vers van Rai San'yō over de krijgsheren Uesugi Kenshin en Takeda Shingen, in de volksmond Kawanakajima genoemd, wordt verteld vanuit het standpunt van Uesugi. Rai leefde van 1780 tot 1832 en stierf in Kyoto. Het andere is Tsurugitachi, een stuk gebouwd op een gedicht van Ōtomo no Yakamochi, die leefde van 718 tot 785 en voorkomt in de Manyōshū, Japan's oudste bewaard gebleven poëziebundel. Hij schreef het als een les voor zijn nakomelingen over hoe zij zich moesten gedragen zodat de familienaam niet bezoedeld zou worden.

Waar je naar moet luisteren

Je zult de woorden in het Japans niet volgen, maar je kunt wel de vorm volgen. De stem stijgt en daalt in vaste patronen, met ademhalingen die het einde van een regel markeren. De Engelse vertelling geeft de geschiedenis achter elke demonstratie, en het verhaal van het gedicht geeft de beweging betekenis. Luister naar hoe de stem en het zwaard samen bewegen, want die combinatie is het hele idee.

Een minderheidskunst

Shigin wordt beschreven als een minderheidskunst, voornamelijk in stand gehouden door oudere beoefenaars, en kenbu is een van de plekken waar het nog op het podium te zien is. Dat is mede waarom het de moeite waard is om live te horen. Het theater in Kyoto werd opgericht in 2014 en omschrijft zijn doel als het vergroten van de zichtbaarheid van kenbu. Als het geluid van gezongen poëzie nieuw voor je is, behandel het dan als onbekende muziek: laat het eerst over je heen komen, en het zwaardwerk zal daarna meer betekenis krijgen. Als je het verhaal liever vooraf wilt kennen, vertelt de gids over de kunstvorm het verhaal van Kawanakajima in meer detail.

Lees verder: Wat is kenbu? Zwaarddans en samoerai-poëzie